Articoli con tag: Vojo foria

Pozzuoli

La Solfataro

Antikvatempe la Solfataro estis konata kiel Placo de Efesto, kie jam tiam observeblis la vulkanismo de  Flegreaj Kampoj. La nura monumenta ruino en Kvartalo Terra estas la templo de Aŭgusto, integre konservita, ĉar gi transformiĝis al Preĝejo de Prokolo dum la XI-a jarcento.

La preĝejo ricevis modifojn inter 1500 kaj 1600 pro la konstruado de flankaj kapeloj. La restaŭroj, sekve de incendio, rivelis unu ek la plej rimarkindaj ekzemploj de la Aŭgusta arkitekturo.

Ĝi estis konstruita de la arkitekto Lucio Aucto, kiu realigis la kriptojn de Kumo kaj Napolo.

Ekster la Kvartalo Terra, multnombras la ruinrestaĵoj jam enkorpigitaj en modernaj domoj. Monumentoj, kiel la Templo de Diana kaj Neptuno estas malfacile alireblaj, sed ilia grandeco atestas la gravecon de la urbo en epoko malfrurespublikana kaj imperia.

Amfiteatro Flavio

Ĝi situas inter Solfataro kaj la monto  Guaro, kie kunfluadis la plej gravaj vojoj: Vojo Domitiana, Kampana kaj Antiniana.

La Amfiteatro Flavio estis konstruita pro volo de Vespaziano sekve de la loĝantar-kresko en Pozzuoli, tiam Flavia-Aŭgusta kolonio. Tio estas pruvita per la eltrovo de la suirskribo “Colonia Flavia Augusta pecunie sua”.

La amfiteatro havis tri  arkitekturajn vicojn kronitajn per atiko. Elipsa portiko ĉirkaŭzonis la konstruaĵon, tra ĉi tiu oni atingis kvar  enirejojn ĉefajn  kaj dekdu flankajn, por plifaciligi la eliron de la spektantaro.

El la ekstera portiko deiris  dudek ŝtuparoj, kiuj permesis atingi la pli altajn sektorojn. Aliajn kunvenlokoj estis pretigitaj en la arkaĵoj sub la ŝtuparformaj sidlokoj.

En la unua arkaĵo estis podioj por statuoj kun marmora planko kaj surskriboj dediĉitaj al Kajo Trofimiano.

La ŝtuparformaj sidlokoj estis dividitaj en tri zonoj, super ĉi tiuj troviĝis portiko kun kolonoj kaj statuoj, kiuj dum la mezepoko estis utiligitaj por produktado de kalko.

Bone konservitaj restas la promenkoridoroj kaj la subterejoj, ĉar ilin kovris la cindro de Solfataro.

Al la subterejoj oni alvenas tra du krutaj ŝtuparoj.

Observinte la subterojn ni povas kompreni la funkciadon de la levaparataro, necesa por la Venationes, nome la spektakloj kun sovaĝbestoj. Krome tie oni gardadis la ilojn  por la spektaklo.

La subterejoj estis kunmetitaj el du koridoroj centre kruciĝintaj (tiel akirante H-formon). La kvar ejoj estis inter si komunikantaj. La koridoro estis provizita per ŝtonbuŝoj, kun lignaj klapoj, el kiu oni suprenlevis la bestojn.

Ankaŭ tiu ĉi, kiel la ceteraj amfiteatroj, estas ligita al la kristana martirigo. Ĉi tien estis kondukita Sankta Ĝenaro por esti martirigita, sed la kondamnon oni haltigis pro malĉeesto de la Kampanja Guberniestro, tiel la puno estis ŝanĝita al senkapigo.

Nur en la V-a jarcento la relikvoj estis transportitaj al Napolo kaj  iĝadis kultocelo kiel tiuj de Sankta Prokolo en Pozzuoli.

Hodiŭ pri tiu ĉi amfiteatro observeblas nur deko da arkaĵoj, kaj la ŝtuparsidlokoj el Vojo Solfataro, aliaj arkaĵoj observeblas el Vojo Vigne. La konstruaĵo datiĝas je la II-a jarcento.

La Macellum

Konata kiel la templo de Serapo pro la retrovo de la statuo de la dio en 1750, la Macellum estas  fakte publika merkatejo kun ronda konstruaĵo en ties centro (samspecan oni trovas en Pompejo, eĉ se pli malgrandan), je grandaj dimensioj, ĉar gi devis servi kiel centro de granda komerca urbo.

La konstruaĵon havas korton  kun plano kvarangula ĉirkaŭita de tridek ses  korintaj kolonoj, dekoraciitaj per konkoj entenantaj delfenojn.

La korto klaj la portiko estis pavimitaj per marmoraj platoj. Centre situas ronda  konstruaĵo nomata Tholos, kun la muroj marmorkovritaj. Oni atingis la korton el kvar ŝtuparoj, kun kvar apogiloj delfenformaj kun frisoj kaj marbestoj.

Dekses korintaj kolonoj subtenatis la ĉeftrabon, sur kiu sin apogis la kovrilo, eble konusforma. Ĉirkaŭ la portiko estis la  vendejoj, ses sur la enirflanko kaj dekunu sur la aliaj du flanoj.

La bezono pligrandigi la uitiligeblan spacon, instigis konstrui duan etaĝon ornamitan per dua vico de kolonoj kaj alirebla tra du ŝtuparoj.

Ĉe la anguloj situis la banejoj, dekoraciitaj per marmorniĉoj, kaj prilumitaj perr granda fenestro.

Marmorbenkoj truitaj komunikadis kun elflukanalo, kiu dank’ al adekvata kliniĝo, forfluigis akvon kaj garantiadis higienon.

La plej grava punkto de Macellum estis reprezentita de la absida halo plibeligita sur la fasado per honoraj statuoj.

Grava estis la pavimo kun mamoraranĝoj ruĝaj, flavaj, violkoloraj kaj verdaj. Tri niĉoj entenis la statuojn de la merkatprotektantoj: Serapo – Geniuso – Macello , personecojn de la Imperiestra familio.

El la Serapo-templo eblas observi la fenomenon de bradisismo ĉe la tri centraj kolonoj, kie la truoj postlasitaj de markonkaj krustuloj, pruvis la nivelon atingitan de la maro.

En la Mezepoko la planko estis kvin metrojn sub la marnivelo. Dum 1700 la templo lante emerĝadis, kaj plu dum 1800 ĝia malrapida enprofundiĝo igis ĝin malsalubra.

 

Macellum - Tempio di Serapide

Macellum – Templo de Serapo

La haveno

La haveno estas la ekonomia centro de la urbo.

Ekde la II-a jarc. a. K. ĝi estis grava martrafika centro en Mediteraneo, tra Pozzuoli pasis ĉio, kio devis atingi Romon, ekde la sklavoj ĝis la tritiko.

Nenio restas  de la malnova havenkajo, pro la konstruado de la nova, krom kelkaj bildoj dekok- kaj deknaŭjarcentaj, kiuj imagigas al ni, kia estis la malnova haveno, konsiderata unu el la plej gravaj inĝenieraj verkoj de la pasinteco.

La malnova haveno estis formita de 15 pilastroj subtenantaj  15 arkaĵojn, sur kiuj sin apogis platformo, jes kies ekstremaĵo troviĝis triumfarko kun statuoj de Neptuno kaj la Dioskuroj kaj ebla lumturo.

Tiu ĉi strukturo de Aŭgusta epoko estis damaĝita pro ŝtormo kaj restaŭrita nur dum la periodo de Antonino Pio.

Vojo Kampana

Vojo Kampana estas la ĉefa eksterurba strato de Pozzuoli, ĝi estis borderita per monumentaj tomboj, kiuj hodiaŭ transdonas al ni ideon pri la moroj kaj pri la funebra arkitekturo Romepokaj.

Inter la diversaj tomboj, elstaras la  niĉforma tombovico, t.e. kameroj kun traboritaj vandoj  por loĝigi la cindro-urnojn. Du- aŭ pluretaĝaj, la tombejoj estis ofte elfositaj turmaniere.

Ofte estis konstateble, ke temis pri familiaj  aŭ asociaj tombejoj, kiuj certigis dignan funebro-ceremonion je limigitaj kostoj.

Kremaciado estis plej disvastigita, la mortinto estis bruligita sur ŝtiparo kaj liaj cindroj gardataj en cindro-urno, poste lokita en la tombo.

Kiam la urno estis en la tombo, oni indikis nur la nomon kaj la aĝon de la mortinto.

 

 

Annunci
Categorie: Arkeologio, Esperanto | Tag: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Lascia un commento

Napolo

Napolo

Rekondukebla al la Roma-Greka urbo estas la  antikva urbokerno (Rettifilo – Vojo Foria – Vojo Tribunali). Stratoj, kiuj paŭsas la antivan vojakson de la urbo ( kunmetitan el vertikalaj aksoj “Dekumanoj” kaj horizontalaj aksoj “Stenopoj” – kartakterizo de la greka urboplanado de la V-a jarc.).

La areo, kie ekstaris Napolo, estis fortikigita per  tofŝtonaj muregoj. Poste  estis necese refortigi la mureglimon kaj  efektivigi, parte, novajn konstruaĵojn (IV-a jarc.). Dank’ al la modifo de la mureglimo, la urbo sukcesis rezisti kontraŭ la atako de Anibalo.

Restaĵruinoj de tiuj fortikigaĵoj plu hodiaŭ videblas sur Placo Bellini.

Dum la Romia epoko pro restaŭrado oni kovris la muregojn per kalkotavolo, kaj en 440 ili estis vastigitaj okcidenten por la defendo de la haveno kontraŭ la Gotoj.

La restaĵoj  hodiaŭ plu videblaj sur Placo Bellini estas kunmetitaj el tofŝtonaj blokoj je duobla tenado, kun duobla  rostro-sistemo. Pro la kvalito de  tofŝtono  kaj konstrutekniko kaj, ĉefe, pro la markoj de la ŝtonmineja deveno, eblas  datigi ĉi restaĵon en la IV-a jarcento, kaj eblas hipotezi, ke ĉi mureglinio apartenis al defendoturo.

scavi archeologici di Piazza Bellini

arkeologiaj elfosaĵoj en piazza Bellini

Sub la Hospitalo de la Nekuraceblaj ĉeestas alia mureglinio datiĝinta je la V-a jarcento. Ĝi estas konstruita per tofŝtonaj blokoj malglataj 10,50 metrojn altaj. La murego estas fikse ankrita ĉe la monteto per serio da rostroj  lokitaj  3 metrojn unu de la alia.

Maloftaj estas  ŝtonminejaj deven-markoj, kiuj,  male,  oftas ĉe la blokoj de la IV-a jarcento.

 

La templo de la Dioskuroj.

La gepatraj Dioj de la urbo estis Apolono, Demetro kaj la Dioskuroj. La adorado de Apolono estas rekondukebla al Apolono Fondinto de la patrujlando Kumo.

Demetro estis adorata en Napolo kiel Altaea kaj ŝiahonore oni celebradis  la feston de la lampoj. Pri la Dioskuroj oni  gardas restaĵojn en la Preĝejo Sankta Paŭlo Majora. La Preĝejo Sankta Paŭlo Majora stariĝis inter la VIII-a kaj la IX-a jarcento ĝuste sur la antaŭe ekzistanta templo  dediĉita al la Dioskuroj.

La antikva strukturo konserviĝis ĝis 1538, kiam ĝi estis  parte malkonstruita fare de la Teatinaj  monaĥoj, por konstrui la nunan preĝejon kun la fasado kaj aspekto hodiaŭ observeblaj.  Pri ĝia antikva aspekto plu restas nur renesancaj desegnoj fare de Palladio.

Dank’ al tiuj ĉi desegnoj eblis rekonstrui la arkitekturon kaj  stilon  de la templo, kiu situis sur podio kun frontono seslatera, kun du korintaj kolonoj ĉe la bordoj.

La malmultaj postrestaĵoj plu ekzistantaj datiĝas je la Romia epoko kaj preskaŭ certe ili estis modifitaj per restaŭrado okazinta ĉirkaŭ la I-a jarcento.

 

La antikva teatro

Pri la antikva teatro malmultas la restaĵoj, la nemultaj eroj nin atingintaj estas de la Romia epoko. La maleblo efektivigi elfosadojn igas ne pruvebla la hipotezon de  ĉeesto de la antikva greka teatro, ĝuste sub la restaĵoj de la konata teatro. La literaturaj atestoj rakontantaj la ni pri la teatro estas eskluzive Romepokaj, ligitaj al la pasio pri teatro fare de iuj Romaj Imperiestroj.

Klaŭdio Nerono konsideris la napolan teatro-arton, la nura inda esti rigardata de imperiestro liaranga. Oni ŝuldas al Nerono la inventon de la  “Claque”, nome grupo da personoj taskigitaj manifesti brue sian ŝaton por la sursceneje ludata verko.

Bone konservita estas la konstruaĵo de la sceno. La esktera aspekto estis starigita laŭ tri etaĝoj,  ĉiu kun 23 arkaĵoj, sur pilastroj al kiuj sin apogis duonkolonoj.  Ĝi povis enteni 8000 spektantojn.

La manko de elfosaĵoj  malfaciligas datigon de la postrestaĵoj, kiuj ŝajnas esti de la I-a jarcento. Ni certe scias, ke ĝi estis damaĝita de pluraj tertremoj kaj de la Vezuva erupcio de 79, sed plu restas nekonata, eĉ se kredinda, la ebleco ke la nin atingintaj restaĵoj  submetiĝis je iu restaŭrado.

Apud la teatro staris la Odeion. Pri ĝi postlasis ateston la napola poeto Staco vivinta dum la tempo de Domiciano. El  ĉi konstruaĵo hodiaŭ videblas ege malmultaj eroj enkorpiĝintaj en modernaj konstruoj.

Pri aliaj   ĉirkaŭaj konstruaĵoj, kiel la termobanejoj kaj la Ceasareum (pinakoteko)  restas al ni nur la literatura memoraĵo.

 

Statuo de Nilo

Placo Nilo alprenas la nomon de la samnoma statuo, kiu reprezentas iun riverdion.

La statuo bildigas kuŝantan maljunulon, apogitan per la maldekstra flanko sur roko el kiu elŝprucas akvo. Mantelo kovras lian antaŭan korpon, dum li nudas malantaŭe. Sub la piedoj li havas krokodilon kaj la ĉesto de sfinkso aludas al Egiptio.

Ĝi estis trovita en la deksesa jarcento kaj nur en 1734 ĝi estis lokita sur la nuna bazamento. Sekve de pluraj kaj gravaj restaŭroj nur malmulte restas el ĝia origina aspekto.

Statua del Nilo

Statuo de Nilo

Tombo de Vergilio

Ĉe la Preĝejo de Piedigrotta eblas observi la tombon de la poeto Vergilio.

Temas pri funebra monumento kun kuba bazamento, la murstrukturo estas cemente konstruita.

Interne de la bazamento troviĝas la tomboĉambro, laŭ ortangula plano kun volbo barelforma lumigata de tri  fendaperturoj.

 

Agnano

Antaŭ la nova termobaneja palaco, oni retrovis ruinojn, kiuj permesas al ni fiksi kun certeco la ekziston de termobanejo multe pli antikva.

La ĉefa konstruaĵo staris sur teraso subtenita per mura remparo fortikigita de pilastroj, alia muro kun naŭ ezedroj etendiĝis okcidenten. La longa uzado, dum la mezepoko,  de la termobana konstruaĵo modifis la originan planon.

Inter la postrestaĵoj retrovitaj,  tre gravas la statuo de la mara Venuso, hodiaŭ gardata en la nova termobanejo.

 

Posillipo

Sub la marsurfaco, pro la bradisisma fenomeno jam nealireblaj, sistuas la ruinoj de la vilaoj, kiuj ekde la I-a jarcento, stariĝis sur la deklivoj de monteto Posillipo.

Ĉe loko Gaiola oni retrovis restaĵojn de iu Odeion. La monumentoj retrovitaj en ĉi areo konfirmas, ke la monteto estis siatempe konsiderata  mirindaĵo, precipe dank’ al la eksterordinara vidindejo, kiu permesas admiri la tutan Golfon.

La plej fama vilao estas tiu de Vedio Pollione, kontrukomplekso nomata “pausilypon”.

Krome eblas observi kaj  hodiaŭ plu trairi la groton de Seiano, pasejo 800 metrojn longa, kiu traboras la monteto kaj atingas la lokon Coroglio.

Grotta di Seiano

Groto de Seiano

Categorie: Arkeologio, Esperanto | Tag: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Lascia un commento

DE FERDINANDO II ĜIS LA ITALA UNUIĜO

Napolo sekvis urban disvolviĝon kiu komenciĝis en la ĉefaj eŭropaj ĉefurboj en la mezo de la deknaŭa jarcento. La rapida apero de scienca progreso kaj la leviĝo de la burĝa klaso markis la procezojn de urba evoluo kaj la procezojn de urbotransformiĝo.

La politiko de Ferdinando adekvatis je la progresoj en la ĉefaj eŭropaj landoj.

Emerĝis la hipotezo krei okcidentan kvartalon – rezidejon burĝ-aristokratan – kaj alian orientan, industrian kaj porlaboristan – kaj startigi la konstruon de ŝose- kaj fervojreto.

En 1839 okazis la kreo de la “Konsilio por urba konstruado”, estis inaŭgurita la unua fervojlinio de Italio: Napolo-Portici, kiu alproksimigis Napolon al Herkulano kaj al la Reĝa Palaco de Portici, tre populara turisma celloko dum la Granda Rondvojaĝo.

En 1840 komencĝis la debato pri la konstruo de la industria distrikto en la oriento, kies grundo estis marĉa kaj malbone taŭgis por la industria evoluo.

La “teknikaj vojaĝoj” fariĝis fundamentaj kiel ĝisdatiga instrumento por lerni pri la urba disvolviĝo en aliaj urboj. En Napolo inter 1840 kaj 1880 estis konstruitaj pluraj urbaj vojaksoj: Aleo Garibaldi, renovigo de la Vojo Toledo, Vojo Duomo kaj Aleo Vittorio Emanuele.

La Aleo Garibaldi estis planita post la konstruo de la fervojo, establante rilaton inter Vojo Foria kaj la Marbordo, trairante la Aragonajn muregojn.

Aleo Vittorio Emanuele estas unu el la plej gravaj itineroj en 1800, elpensita kvazaŭ ia ĉirkaŭvojo en la montetoj. La konstrulaboro de Aleo Maria Teresa, post la Itala Unuiĝo alinomita al Aleo Vittorio Emanuele komenciĝis en 1853 kaj finiĝis en 1873. La kvartalo ĉirkaŭ la Aleo Vittorio Emanuele jam en 1859 rezultis esti aristokrata kaj burĝa

Vojo Duomo estis provo malimpliki la malnovan urboparton kaj permesis rektan aliron al Vojo Marina kaj Vojo Foria. Per milda deklivo eblis solvi la problemon de niveldiferenco inter la tri dekumanoj. Vojo Duomo estas la unua kazo de urba malkonstruo kaj la nura strato ŝanĝanta la planon de la antikva kerno de la urbo.

Vojo Duomo

Vojo Duomo

En 1860 la urba magistarto de Napolo aprobas la laborojn por plilongigo de la Aleo Garibaldi, la kunligon de Aleo Vittorio Emanuele kaj Vojo Toledo kun Vomero-kvartalo.

Estis planita la aranĝo de de la marborda promenejo, izolante la urboparkon kaj establante agrablan promenejon laŭlonge de la marborda areo. Malgraŭ la planado, la laboro iris tre malrapide kaj en kelkaj kazoj neniam kompletigita pro administraj kaj burokrataj malfacilaĵoj, influitaj de la spekulativa sinteno de la entreprenistaj klasoj.

Estis establitaj la “Preskriboj de Arto”, nemalobeeblaj indikoj devigaj por ĉiuj arkitektoj, kio kontribuis formi distingan trajton de la urbaspekto – klasikstila aspekto. Ĉi leĝaro validis ĉirkaŭ 20 jarojn post la Unuiĝo de Italio. Post la Itala Unuiĝo, en Napolo oni spektas la daŭrigon de la laboro komencita aŭ planita dum la antaŭa reĝimo.

Inter 1861 kaj 1871 la higienaj kondiĉoj en la urbo pli kaj pli malboniĝis, ĝis la ĥolerperido en 1884o kaj la posta urbresanigo. La nacia leĝo de 1865 devigis la posedantojn kontribui por plenumi publikajn laborojn; tio estis la unua paŝo por komenci la restrukturad-dinamikon de la urbaj historiaj centroj. En la postaj jaroj sekvos la planoj por “pligrandigo”, “ekspansio”, “plibeligo”.

Per la Itala Unuiĝo komenciĝas la procezo de unuigo de la nacia reto de movebleco, kiu ne povis esti apartigita disde la evoluo de historiaj urbocentroj. En la oriento de Napolo disvolviĝis industria centro, kiu vidis la ĉeeston de fer- ŝtalfabrikoj kaj uzinoj, de ledproduktadaj entreprenoj, de teksaĵ-fabrikantoj krom ceramikejoj.

Ĉi tiu koncentriĝo de produktado kune kun la ĉeesto de la fervoja stacidomo sugestis al la urbregistaro programojn cele al industria kresko de la loko. Samtempe okazis progresema, scienca kaj teknologia evoluo, kiu kondukis al la laŭgrada disvastiĝo de fervojaj trakoj, kaj provoj plani la pludisvolviĝon de la urbo.

El socia vidpunkto oni malkovris definitivan plifirmiĝon de la burĝa kaj entreprenista klaso, kiu determinos la transformon de la grandaj urbaj historiaj centroj. Estos privilegiitaj la konstruo de lokoj por turistoj tranoktejoj kaj servoj, la perfektigo de transportosistemoj, de komercejoj kaj kulturaranĝoj, de amuzejoj, sed ankaŭ la planado de sanflegaj instalaĵoj, de reprezentejoj kaj la tiel nomataj “lokoj de la memoro”.

En suda Italio la teritoria evolu-politikoj, komencitaj dum la Burbona periodo, havis evidentan derivadon el la procezoj entreprenitaj dum la franca jardeko 1806-1815. En 1887 la Napola Komunumo rediskutis la eblecon pri plano por samtempe kaj samritme evoluigi industrion, komercon kaj urboplanadon, samkiel en aliaj italaj urboj.

La komisiono okupiĝanta pri la reguliga planado proponis la kreon de ŝipveturebla kanalo, kiu permesis la transporton de varoj, kaj samtempe solvis la problemon de la areo-resanigo, kun la enfluo maren de la ĉi-lokaj kloak-akvoj. Ĉi akvoj estus enverŝitaj maren je profundo de ĉirkaŭ kvin metroj for de la marsurfaco, permesante la liberan moviĝemon de malpura akvo, ekde ĉiam elemento malsaniga de la loko.

Krom la produktada valoro, estis antaŭviditaj novaj loĝejoj por la laborista klaso.

La reguliga plano por la nova industria distrikto estis aprobita en 1887 kaj enkluzivita, kiel rasaniga laborverko, en la elspezo-buĝeto aprobita per speciala leĝo de 1885.

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Tag: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Lascia un commento

Blog su WordPress.com.