Urboplanado

PREĜEJOJ KAJ MONAĤEJOJ

Pro la aparteco de la eventoj de urba transformado de Napolo,  la histori-analizo de virinaj religiaj ordenoj kaj de la socia medio ŝajnas esti  ligita al la urbo laŭ tute signifa maniero.

La disvastigo kaj pligrandigo de la ekleziaj proprietaĵoj en la malnova parto de la urbo ekde la deksesa jarcento vidis grandan disvolviĝon, ankaŭ  pro la disvastiĝo de la ordonreguloj  kontraŭreformaciaj.

La monaĥejoj estis spacoj, kie disvolviĝis spirita kaj asistada misio, kaj ili rolis, – postsekve  al la  napoleonaj  kaj postunuiĝaj okazintaĵoj  pri priveligi-forigo – ankaŭ kiel  gravaj publikaj strukturoj.

La setlado de ekleziulaj kompleksoj en Napolo estis rezulta  konsekvenco de la kontraŭreformacio, sed ankaŭ kaj ĉefe formo de kontrolo de la ekonomia potenco de urbo, kiu ĉiam estis ponto inter la Oriento kaj Konstantinopolo.

Napolo de la hispana Vic-reĝlando devis alfronti signifan  demografian kreskon,  kaj samtempe  la mastrumadon de la loĝata urbokerno, kiu estos la temo de ekleziulaj  enloĝiĝoj  planitaj kaj puŝataj de la Roma Papo, kun la helpo kaj subteno de la aristokrataro kaj de la napola nobelaro. Al ĉio ĉi  aldoniĝis  la nesolvitaj demandoj de la orienturba areo plu  marĉoplena, kiu malebligis ajnan ekspansian planadon.

Tiu estis la periodo,  en kiu naskiĝis la stratetoj de Napolo, tiu Napolo priskribita kvazaŭ  defie malfacila loĝurbo, kun la neeviteblaj pentrindaj konotacioj, kiuj tra la tutaj deknaŭa kaj dudeka jarcentoj  kontribuis al la disvastigo de stereotipa bildo.

Eĉ hodiaŭ en la malnova centro de Napolo alternas mirindaj palacoj, preĝejoj, monaĥejoj kaj civilaj loĝejoj,  ŝajne ne intersovekaj sed karakterizitaj de elementoj kaj pordegoj, kiuj  evidentigas  ties konstru-epokon.

Apud arkitekturo religicela  kaj nobela je konsiderinda valoro,  aperas  tiu arkitekturo “sen arkitektoj”, kiu estas konstruita danke al solidiĝintaj  kaj neskribitaj reguloj, transdonitaj de lokaj konstruistoj, kiuj  determinadis tra la tempo la  bildon de Napolo.

Kiu promenas  sur la stratoj de Napolo ne povas havi ian ideon pri la ĝardenoj kaj la internaj insuloj apartenantaj  al la diversaj klerikaj domoj. Ĉi tiuj strukturoj estas enmetitaj en la urban  reton de la Napola  centro.

Monaĥejoj kaj  konventoj estas kaŝitaj, kun klostroj kaj valoraj artverkoj, inter sinsekvaj kaj surtavoliĝintaj  muregoj. En la malnova urbokerno monaĥinejoj, kiel ĉiuj aliaj arkitekturaĵoj proponas reprezenton de la arkitekturaj stiloj, kiuj samtempe montras kaj renesancajn kaj barokajn elementojn, solvojn malfru-barokajn  kaj novklasikajn,  fasadojn klasikemajn  kaj novrenesancajn.

La fabrikanto de la preĝejkonstruaĵoj laboris en komuneco kun la kliento por povi utiligi plej adekvate la tutan disponeblan spacon, laŭ la speco de aktivecoj, kiujn la religia ordeno devis  plenumi en la strukturo. En ĉi tiu kazo la arkitekturo estas konsiderata  rilate al la spirita misio plenumota de la  ekleziuloj.

La arkitekturo de religiaj konstruaĵoj kaj la speco de la konstruaĵ-komplekso estas rilatigeblaj kun la regulo kaj la observado de la kanonoj de la religia ordeno kaj laŭ la direktivoj de la Ĝenerala  Ordendomo.

Sufiĉas mencii Sanktan Petron Martiro kaj Sanktan Katarinon en Formello, klostrojn kun duobla vicorda servocelo, portiko kun tranoktejoj kaj funkcioj,  kiuj disvolviĝis ĉirkaŭ komunuma spaco – ofte kultivita.  Tiuj samaj strukturoj post la forigo de la religiaj ordenoj estis utiligitaj por publikaj funkcioj aŭ malkonstruitaj por ebligi novajn strukturojn.

Kelkaj religiaj kompleksaĵoj estos adaptitaj por fabrikoj, aliaj havos publikan funkcion – hodiaŭ plu agantaj –  aliaj estos malkonstruitaj  komence de la dudeka jarcento.

La nuligo de la monaĥejo de la Kruco de Lucca okazis inter  la fino de la deknaŭa  kaj la komenco de la dudeka jarcentoj, por konstrui  universitatajn  klinikojn  realigotajn dum la resanigo-plano,  post la jaro 1884.

Dum la  franca jardeko  -1806/1815 – oni spektadis anti-klerikan politikon, kiu limigis la riĉaĵojn amasigitajn de religiulaj grupoj napolaj.

Per leĝoj de forigo de religiaj ordenoj, la francoj komencis renovigon de la socia, ekonomia kaj urba evoluo. Unue per la abolicio de religiaj strukturoj, la franca registaro konfiskis multajn posedaĵojn poste utiligatajn  por civilaj kaj militaj servoj, kiuj sekve dum la Burbona periodo -1815/60- estis uzitaj kiel fabrikoj. En 1806 estis ordonite, ke en ĉiu monaĥejo devis loĝi almenaŭ 12  monaĥoj por eviti nuligon .

Dum la franca jardeko estis realigitaj konstruaĵoj  de granda graveco, kiel la Malriĉulara Restadejo kaj  la Reĝpalaco de Capodimonte. Dum tiu ĉi periodo  estis konstruita  ŝoseo konektanta la areon de la Muzeo kun tiu de Capodimonte,  danke al la “Ponto  sur Sanokvartalo.”

Ĉio ĉi,  kune kun Strato Foria, Vojo Posillipo kaj Vojo  Ponti Rossi, eblis  danke al la forigo de religiaj ordenoj,  por tiamaniere  enpreni la proprietaĵojn, kiuj  malhelpis la konstruon de vojaksoj.

La franca registaro promociis la evoluon de scienco, literaturo kaj la artoj, kuraĝigante la kulturon kaj la ekonomian kaj socian progreson de la Reĝlando. Oni starigis la “Reĝan Societon por kuraĝigo de  Naturaj Sciencoj kaj Ekonomiko”,  institucio  daŭre funkcianta  eĉ post la reveno de la Burbonoj, stimulante la evoluon de fabrikad-aktivecoj  kelkfoje ĝuste  en   klerikaj rezidejoj  antaŭe ” liberigitaj” .

Ekde 1815 kun la Burbona regad-restarigo,  estos plu gardataj iniciatoj, kiuj karakterizis la antaŭan dominadon, faciligante  la entreprenemon  de la napola burĝaro.

La Registaraj intervenoj celis kuraĝigi la liberan komercon, kaj en la enurba areo, kaj en  provincoj kaj eksterlande.

Dank al la forcedo  de ŝtataj strukturoj je malaltaj kostoj, oni povis starigi  novajn fabrikojn, kun la alveno de eksterlandaj kapitaloj kaj entreprenistoj el eŭropaj landoj en kiuj la industria evoluo estis jam progresinta.

Inter la klerikaj rezidejoj, kiuj spertis signifan ŝanĝon  uzocele, ni  memoras:

La monaĥejo de Sankta Maria della Vita en Fontanelle, kie estis starigitaj du fabrikoj por kandeloj kaj vakso, kaj fabriko por la produktado  de kastorfelo kaj lantukoj.

En la konstrubloko de la Sanktaj Apostoloj estis starigitaj  la uzinoj por la tabakfabrikado.

Multnombraj estas  la strukturoj hodiaŭ plu agantaj, readaptitaj por publikaj funkcioj en la XIX jarcento. Ekzemplo estas la klasika Liceo A. Genovesi aranĝita en la  jesuita strukturo, flanke ĉe la fasado de la Preĝejo Nova Jesuo.

Sankta Petro en Majella  estis transformita al Reĝa  Muzika Konservatorio.

S. Petro en Majella

S. Petro en Majella

Sankta Anna de Lombardi ĉe Monto Oliveto, St. Jozefo  kaj St. Kristoforo  ĉe Ospedaletto estis uzitaj por militaj celoj. Ankoraŭ  funkcias kiel malsanulejoj la  “Nekuraceblaj”,  la hospitalo proksime de St .Aniello en Caponapoli kaj la Pilgrimantoj en Pigna Secca.

Krome  estis destinitaj  por universitataj  instalaĵoj la komplekso de Sanktuloj Marcellino kaj Festo  ( la nuna Fakultato pri Geologio de la Universitato Frederiko II),  Jesuo Malnova (nun biblioteko) kaj la sidejoj Sankta Katarino de Siena kaj la historia komplekso de Suor Orsola Benincasa (nun ejoj  de la samnoma  Universitato).

En 1823, en la deksesjarcenta klostro de Sankta Katarino en Formello estis aranĝita kastorfela  tukfabriko:  ĝi estis la unua Burbona privata subvencio  por ekonomia pluevoluo.

La  Dominikana strukturo aparte taŭgis por la starigo de teksaĵ-fabrikoj, pro la ĉeesto de akvo distribuita de la publika fontano Formello.

En la sama jaro  oni forigis  la pagodevigon  de la luo por 15 jaroj,  kun la devo fare de la entreprenisto enirigi ene de la fabriko la  arestitojn enprizonigitajn en  la Malriĉulara Restadejo. La kresko de la  fabrikaj laborritmoj tamen havigis novan permesilon,  kun la provizado de nova konstruaĵo pli granda kaj kun la utiligo  de  pliaj 200  laboristoj –  “servantoj en puno” .

Meze de la deknaŭa jarcento  pluraj klerikaj strukturoj rekviziciitaj  estis uzataj por sekigo de la tabako. Tiu estas la kazo de  komplekso Teatino,  kiu suferis plurajn ŝanĝojn por adaptiĝi al la nova uzo, kun la anstataŭigo de plankaj slaboj  metalstrukturaj, novaj konstruaĵoj estis aranĝitaj en la korton, kreiĝis  subtegmentejoj  kaj ŝtuparoj por kunligi la diversajn etaĝojn okupitajn de maŝinoj, dum la arkaĵoj  de la portiko estis uzitaj por sekigo de  tabako.

En 1970, la tabakfabriko forlasis la ejon kaj  oni alfrontis  laŭgradan restaŭradon.

En 1864, por solvi la problemon de manko de loĝejoj,  oni  hipotezis  porloĝejan uzon de la  strukturoj:  Sankta Maria Donna Regina kaj St. Andrea delle Dame.  La interveno ĉe  la monaĥejo Donnaregina  rilatas  al la laboroj sur  Vojo Duomo,  kiuj daŭris preter la jaro  1864.

La teknikistoj hipotezis forigi la okcidentan sektoron de la monaĥejo por krei multajn konstruoparcelojn   por la burĝa klaso, kiuj estis realigitaj  tra la laboro de la supre menciita Vojo Duomo.

En la propono de la teknikistoj oni observas iom hazardan sintenon al la konservado kaj protektado de kultura heredaĵo, komunan konduton  de deknaŭjarcentaj  arkitektoj kaj inĝenieroj.  La fina rezulto estas speco de multcelaj medioj, kutime uzataj por maksimume ekspluati la karakterizaĵojn de la originalaj lokoj.

Por la monaĥejo de la Damoj de Sankta Anna, la solvo estas pli lineara. Oni difinis la diversajn funkciojn:  sur la teretaĝo estis lokitaj strukturoj komunuzaj, la loĝad-instalaĵoj, ĉiuj priservitaj  de komuna koridoro, estis lokitaj je la supra etaĝo.

Krom la divido de spaco,  pliboniĝis la  aliro, kun enirejo ŝtuparprovizita, kun apuda lifto sur Vojo Konstantinopolo.

La proponita reuzado de la monaĥejoj ne plenumiĝos, pro burokrataj malfacilaĵoj, pro manko de publikaj subvencioj  kaj pro apenaŭa interesiĝo de la entreprensitoj, kiuj privilegiadis la utiligon de kapitaloj en la konstruado de novaj rezidejaj kvartaloj.

La komplekso Donnarergina  estis finita per la kompletigo  de la laboroj en  Vojo Duomo, dum la komplekso de Sankta Andreo finiĝis per  la laboroj de la resanigo

Dum la renovig-laboro meze de la deknaŭa jarcento,  du gravaj strukturoj estis malkonstruitaj:  la monaĥejo de Sankta Maria della Sapienza kaj tiu de la Kruco de Lucca. La monaĥejoj estis anstataŭitaj de la loĝ-blokoj de la universitataj  klinikoj de medicino.

Ekestis multaj kvereloj, ĉar la Preĝejo de la Kruco de Lucca estis konsiderata far la kritiko juvelo de la Napola barokarto.

La malkonsento de la kritikistoj estis la okazo por etendi la principon de konservado en la urbocentro de Napolo, riĉega je arkitekturaj surtavoliĝoj kaj  artverkoj.

En 1903 grupo de intelektuloj kontribuantoj al la revuo – Napolo Noblega –  denuncis la malkontru-prognozon kaj okupiĝis pri  plibonigo de ĉi artloko.

La monaĥejo estis fine  malkonstruita post la disvastiĝinta  pensmaniero, kiu favoris la uzon de la konservado, kuraĝigante la evoluon de novaj fabrikoj

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Lascia un commento

LA MALRIĈULARA RESTADEJO

Por kontraŭbatali senlaborecon, en 1746 Karlo de Burbonoj kuraĝigis la tekasaĵindustrion kaj favorigis la setlandon de eskterlandaj kaj hebreaj komercistoj, kiuj trovis kontraŭstaron de la klerikaro kaj la plebeoj. En ĉi kunteksto estis aranĝitaj projektoj, kiel la pligrandigo de la haveno kaj la rekonstruo de La Marborda Vojo.

Oni planis la plilongigon de la granda moleo orienten kaj la konstruadon de grandaj magazenoj. La malgranda haveno estis fermita kaj efektiviĝis la konstruo, fare de Vaccaro, de Palaco de la Senmakulino.

Estis faligitaj la muregoj ĉe la marflanko, rearanĝita la marbordo de Merĝelina kaj la komenco de Vojo Posillipo. Komence de la deknaŭa jarcento Napolo havis ĉiujn karakterizojn por roli kiel kapitalisma urbo, kies primara bezono estis konsumado, malgraŭ ke la unua gajnofonto estis ĉefe la konstruagado, tiu ĉi ne sukcesis peri laboron al ĉiuj, flankelasante egan nombron da senlaboruloj.

Sub la Burbona Dinastio estis multaj la vojretaj konstruverkoj plenumitaj. Necesas tamen diri, ke ofte tiuj laborplenumiĝoj celadis la plibonigon de vojkunligoj kun la Reĝaj rezidejoj, pli ol plibonigi la vojreton por komercaj celoj.

La Reĝaj rezidejoj estas proprietaĵoj ĉirkaŭitaj de vastaj terenareoj destinitaj al ĉasado. Sub la regado de la unuaj du Burbonoj estis efektvigitaj tutnovaj Reĝejoj fare de prestiĝaj arkitektoj, aŭ readaptitaj antaŭekzistantaj strukturoj.

En 1750, laŭ invito de Reĝo Karlo, alvenis en Napolo L. Vanvitelli kaj F. Fuga, al ĉi lasta oni konfidis, samtempe kun la laboroj por la Reĝejo en Kazerto (Caserta), ankaŭ la konstruadon de palaco, kiu loĝigu ĉiujn malriĉulojn de la Reĝlando.

La restadejo, kiu gastigu la malriĉularon, estis konstruita en 1751, ekster Pordego Nolana.

La unua plano de F. Fuga antaŭvidis kvarlateran strukturon, kun kvar kortoj, laŭ la Vanvitelli-a stilo de la Reĝpalaco, se ĉi plano estis malakceptita.

Pro la marĉa naturo de la grundo, kiu malfaciligus la konstruadon, la strukturo estis delokita ĉepiede de la monteto Capodimonte, kie jam dum la antaŭaj jarcentoj staradis strukturoj asistocelaj.

La malriĉulejo devintus montri kaj atesti la malavarecon kaj la amsenton de la Suverenoj por siaj regatoj.

Fuga planis la Malriĉulan restadejon adaptiĝante je la novaj grundokondĉoj, proponante strukturon kun rektangula bazo kaj kvin kortoj, poste du el ĉi kortoj estis forigitaj por redukti ka konstrukostojn.

Eĉ ne tiu ĉi plano estis plenumita, malgraŭ ke jam en 1764, dum la konstrulaborado, la konstruaĵo jam gastigadis plurajn personojn. En 1819, je la definitiva konstru-interrompo, la restadejo gastigadis pli ol 2000 homoj.

LA MALRIĈULARA  RESTADEJO

LA MALRIĈULARA RESTADEJO

Hodiaŭ la ekstera fasado de la malriĉulejo estas 354 metrojn longa, kontraŭ la 600 m. antaŭviditaj de la projekto, krome notindas, ke la strukturo ne havas aspekton nefinitan, male elstaras la karaktero praktika kaj funkcipova de la tuta strukturo – la Malriĉulara Restadejo.

En 1750 Johano Carafa, Duko de Noja, publikigis, en formo de leteroj senditaj al amiko, la avantaĝojn ricevotajn de preciza topografia karto de la urbo Napolo. En ĉi skribaĵo estas analizitaj la urboplanaj problemoj de Napolo.

La bezono por evoluplano derivadis pro la manko de publikaj strukturoj kaj pro la daŭra demografia plikresko. La belo kaj la ordo, kiel aspektoj soci-politikaj, por Carafa estus solvintaj la urbajn, ekonomiajn problemojn.

La topografia mapo de Carafa permesis programi ordajn intervenojn, laŭ plej urĝaj necesoj, kaj dank al ĉi nova agometodo, Napolo denove ekalprenis rolon de Eŭropa ĉefurbo.

Duko de Noja

Duko de Noja

Kiam la Duko de Noja mortis en 1769, la mapo estis finredaktita de la frato Johano Pignatelli, kiu ĝin modifis prikonsiderinte la urbajn ŝanĝojn alportitajn ĝis tiu momento. La laboro rezultis tre preciza, tiom ke plu hodiaŭ ĝi reprezentas valoran ilon por tiuj, kiuj interesiĝas pri Napola urboplanado.

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Tag: , , , , , , , , , , , | Lascia un commento

PLACO DE LA URBODOMO

La nuna areo de Placo de la Urbodomo travivis, ekde sia origino, rimarkindajn transformiĝojn, pro la ĉeesto de la haveno kaj de la kastelo.

Ekde la estiĝo, Placon de la Urbodomo konsistigis du grandaj vojaksoj: vojo de l’ Kajo kaj Larĝejo Kastelo. Ekde kelkaj jaroj estas efektivigataj laboroj por la nova metro-linio en la subgrundo de Placo de la Urbodomo.

La eltrovo de integraj ŝipoj kaj de multnombraj arkeologiaj elfositaĵoj permesis fiksi kun certeco la difinon de antikva havenareo de la urbo. Estis eble identigi la antikvan havenon inter la origina setlado de Palepolis kaj tiu de Neapolis. En la VII jarcento pro tertremo la haveno fariĝis marĉloko kaj sekve ĝi estis kovrita por la konstruo de nova vojo.

Necesas diri, ke hodiaŭ la Placo preskaŭ tute perdis la karakterizojn cititajn en la literaturaj kronikoj de Salvatore di Giacomo – loko ensorĉa, homoplena kaj populara – la larĝejo de la Kastelo ĉiam rolis unualoke en la urba medio.

La gvidlibroj ĝin priskribas, ekde 1500, inter la ĉefaj Placoj de la urbo. La urba surtavoliĝo en la larĝejo de la Kastelo jam embleme esprimiĝis, ĉar ĝi estis la elektita loko por la loĝejoj de la potenculoj.

La definitiva konturiĝo de ĉi Placo okazos nur en 1800 per la restaŭrado kaj liberigo de la Kastelo pro la resanigaj laboroj de 1884. La Kastelo, dekomence rezidejo de la Anĵuoj: 1266-1442; de la Aragonanoj: 1442-1503; de la Hispanaj Vic-reĝoj: 1503-1707; iĝis restaŭrocelo je la fino de la XIX jarcento, kaj finrestaŭrita en la tridekaj jaroj de la XX jarcento.

La liberiga interveno per la rekonstruo de la tursistemo portis al simbola reaserto de la Kastelo kiel imagbildo de la urbo.

Dum la faŝisma dujardeko kaj ekde 1950 oni prifiksis la novan vojreton – Vojo Nova Marbordo – kaj estis efektivigitaj intervenoj celantaj starigi ĉehavenan urbon, per deviga trafiknodo ĝuste reprezentita de Placo de la Urbodomo. Origine la areon konsistigis etendiĝanta natura grundo, inter la urbomuregoj kaj la monteto Pizzofalcone.

Karlo I de Anĵuo en 1279 decidis konstruigi novan fortreson kiel Reĝan rezidejon, anstataŭ Kastelo Capuano – Normanda rezidejo konstruita antaŭ unu jarcento. La Nova Kastelo unue estis laŭ plano kvarangula kun multnombraj turoj, el tiu komenca strukturo hodiaŭ plu restas nur la Palatina Kapelo.

En tiu ĉi sama periodo estis konstruita la kajo, kaj la arsenalo estis delokita el oriento ĝis apud la Kastelo, ĉe la marbordo, la komerca areo forlokiĝis de Placo Sankta Gaetano al Placo Merkato.

La Anĵua Turkastelo estis konstruita sur la areo de la Preĝejo Sankta Maria ad Palatinum, kaj ĉirkaŭ tiu ĉi disvolviĝis la rezidejaj konstruaĵoj. Ĉe la kastelareo baldaŭ, krom la administrejaj strukturoj, stariĝis la loĝejoj de la Kortegaj funkciuloj.

Placo de la Urbodomo kaj Larĝejo de la Kastelo ekkonis grandajn transformiĝojn dum la Aragana periodo, dank al la rearanĝoplano – 1442 – de Alfonso de Aragono.

La Nova Kastelo estis preskaŭ tute rekonstruita kaj adekvatigita je la novaj defendosistemoj. La turoj alprenis rondan kaj masivan formon, estis alkonstruita la Triumfarko, la marmora enirejo inter du turoj, atesto de la napola renesanca arto.

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Tag: , , , , , , , , , , | Lascia un commento

LA NOVA KASTELO

La decido de Karlo Anĵua konstruigi novan kastel-palacon havas grandan gravecon por la urba historio de Napolo.

Per la konstruo de la kastelo oni determinas la lokon, kie ekstaros la centro politika, administra kaj militista de la reĝlanda ĉefurbo. Fakte, je la ekstrema limo de la kastelo en la XVI jarcento estos konstruita la Vic-reĝa Palaco.

En 1279 komenciĝis la laboroj por la nova kastelo, nemalhavebla pro la neadekvateco de la Ov-kastelo – tro izolita ĉe la maro kaj for de la urbo – kaj Kastelo Capuana tro malproksimea de la marbordo.

La arkitekto, kiu taskiĝis je la konstruo estis Pierre de Chaule, kiu igis la kastelon loĝebla jam en 1282, kvankam la laboro estis finita nur en 1284. La nura bildo, kiun ni havas de Napolo en la malfrua anĵua epoko, aperas sur fronto de kasono pentrita de nekonata artisto inter la la XIV-a kaj XV-a jarcento, gardata en Nov-jorko.

Bild-reprezento en kiu oni povas distingi la ĉefajn konstruaĵojn de Nova Kastelo, Ov-kastelo, la kajon la muregojn, la Palatinan Kapelon.

En foresto de precizaj ikonografiaj fontoj ni povas ekhavi ideon pri la Anĵua Nova Kastelo danke al skribdokumentoj kaj per komparo kun samtempaj francaj kaj sudlandaj postrestintaj strukturoj.

La Palatina Kapelo konstruita ekde 1307 fare de Giovanni Caraccio el Isernia estis finita en 1309 kaj estas la sola parto de la kastelo, kiu plu gardas sian dek-kvarjarcentan strukturon.

Ĝi havas ununuran rektangulan navon, sen flankaj kapeloj kaj plata absido enfermita de etaj turoj, kiuj konektas la religian ejon kun aliaj lokoj de la kastelo. Sur la muroj estas spuroj de kruc-volboj el antaŭa epoko, la plafono estis anstataŭita per barelvolbo en 1500, kaj poste malkonstruita dum modernaj restaŭradoj.

La absido estas lumigita tra du monoforaj fenestroj kaj tra la granda biforo sur la fona vando. Ĉe la fasado nun eblas observi el la granda fenestro la rozonon el Aragona epoko. Ĉirkaŭ la kastelo situis fosaĵo, en kiu neniam fluis marakvo.

Necerta estas la nombro kaj la formo de la turoj, sed laŭ multnombraj historiistoj, estis certe kvar turoj en la anguloj kaj almenaŭ tri ĉe la marflanko.

Sur la norda flanko, frontinta al la urbo, fontoj raportas la ĉeeston de pordo, kiu, laŭ la tradicia skemo, estis flankigita per du turoj.

Konektita je la defenda aparato de la kastelo estas la turo de Sankta Vincento, konstruita en 1389 sur malgranda insulo ĉe la maro, bone rimarkebla en ĉiuj reprezentaĵoj, ĝis ĝia malkonstruo en 1742.

LA NOVA KASTELO

LA NOVA KASTELO

La fontoj ne indikas la formon de la turoj, sed ni certe scias, ke en Francujo ili estis rondformaj, dum en Italujo ili havis kvadratan aŭ plurlateran formon.

Proksime de la kastelo estis konstruitaj palacoj por la filoj de Karlo II kaj sub la regado de Roberto estis kreita parko daŭre plibeligata. Post incendioj, sieĝoj kaj militoj la Anĵua Nova Kastelo disfalis ruine.

En 1442 Alfonso la Grandanima eniris Napolon kaj tuj dekretis la rekonstruon de la kastelo. En 1450 la restarigo plurfoje interrompita de milito alportis radikalajn ŝanĝojn al la kastelo.

Estis aranĝitaj la novaj turoj pli adekvataj al moderna defendo, malpli altaj kaj malpli sveltaj, kun potencaj, soklaj bazamentoj, kreneloj ne nur konkavaj sed spiralformaj. Por malhelpi la apogon de ŝtuparo kaj militaj maŝinoj, estis finkonstruitaj la turoj de Beverello kaj Oro, tiuj de Sankta Georgo kaj de la pordego.

La laboro daŭris ĝis 1456, la jaro de la tertremo, kiu kaŭzis severan damaĝon al la turo de Sankta Georgo kaj al la Palatina Kapelo.

La tabulo Strozzi priskribas detale la kastelon kaj la ĉirkaŭan areon, kaj ĝi permesas, kune kun skribdokumentoj, la legadon de arkitekturaj strukturoj. En la tabulo la kastelo aperas enkonstruita inter ĝardenoj kaj princaj domoj, kaj la areo, nun okupita de Placo Plebiscito, aperas tute ebena.

La pentraĵo donas al ni la perspektivon de la urbo ĉe la marbordo, ĉar la vera ĉefrolulo de la verko estas la reveno de la Aragona floto post la venko kontraŭ la Anĵuoj ĉe la Batalo de Ischia en 1465. Nova Kastelo estas prezentita kun granda precizeco, oni povas klare distingi la materialojn per kiuj ĝi estas konstruita, danke al la variado de koloroj, kiuj permesas al ni rekoni la grizan pipernon disde la flava tofŝtono.

Tabulo Strozzi

Tabulo Strozzi

En ĉiuj dekkvinjarcentaj prezentaĵoj aperas evidentaj la trajtoj, kiuj faras la Novan Kastelon la plej fortikigita Reĝpalaco de 1400.

La plej fama ejo de la kastelo estas la salono de la Baronoj – nuntempe sidejo de la urbodoma Magistrato, tiel nomata ĉar en 1486 estis arestitaj la Baronoj, kiuj konspiris kontraŭ la Reĝo.

Trairinte la pordon ĉe la supro de la ŝtuparo, oni eniras la grandan salonon preskaŭ kuban, kies vandoj estas superpontitaj de grandega volbo malfermita ĉe la supro per ega okulforma aperturo.

Bedaŭrinde la salono en 1919 estis detruita de incendio, kiu tute forviŝis la belegajn dekoraciojn.

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Tag: , , , , , , , , , , , | Lascia un commento

GALERIO PRINCO DE NAPOLO

En la dua duono de la la dekoka jarcento Napolo estas karakterizita per la ĉeesto de du gravaj publikaj konstruaĵoj: la Palaco de la Studoj – la nuna Nacia Arkeologia Muzeo – kaj la grenfosaĵoj.

La ekzisto de Larĝejo Mercatello – la nuntempa Placo Danto – kaj de la ĉi-koncerna Port’Alba (Pordego Alba) tiam difinis eblan areon por plilarĝigo kaj konstruloko de burĝa kvartalo.

La Palaco de la Reĝaj Studoj, sidejo de la Universitato, estis elpensita en 1612 de Giulio Cesare Fontana sur ebena grundo ekster la mureg-cirkla sistemo, laŭ volo de la Vic-reĝo Grafo de Lemos.

La grenfosaĵoj estis konstruigitaj fare de la Vic-reĝo Olivares en la XVII jarcento kaj destinitaj por la gardado de greno, situitaj ĝuste ĉe la urbomuregoj kaj laŭ granda dekliva kruteco. Sur la bloko etendiĝanta ekde Palaco de la Studoj ĝis Pordego Alba staradis la Preĝejo Sankta Maria de Kostantinopolo kaj la Preĝejo de Sankta Johano la Baptisto ĉe la Monaĥinoj.

Antaŭ la Palaco de la Studoj malfermiĝis Pordego Kostantinopolo, sur Vojo Kostantinopolo, dum Pordego Sciuscella kondukis al Pordego Alba, kaj antaŭen ĝis ekster la muregoj.

Per la kadukiĝo de la grenfosaĵoj, ĉi tiuj estis reutiligitaj malsamcele: malliberejo, ŝirmejo por funebraj ĉaroj, kazerno.

En 1840 estis proponita forigi la konstruaĵon de la grenfosaĵoj, la malkonstruo de Pordego Konstantinopolo kaj iu reguligo de Larĝejo Mercatello. Krome oni proponis novan vojakson, kiu kunligu Vojon Toledo kun la Nacia Muzeo.

Meze de 1800 Ferdinando II planis programon, kiu strebis plikreskigi la urbostrukturon kaj ĝin plibeligi, por ĝin egaligi al la grandaj Eŭropaj ĉefurboj.

La plano pri la kvartalo Muzeo estis komencita en 1850 kaj estis konkludita nur post la Itala Unuiĝo kaj ĝi reprezentis la eblecon konstrui novan burĝan kvartalon provizitan per granda komerca galerio kun funkcioj art- kaj komercocelaj.

La realigo de kvartalo Muzeo kaj de la Galerio Princo de Napolo pasis tra proponoj kaj projektoj ofte modifitaj pro la tro altaj kostoj de la planrealigo.

En 1853 Ferdinando II ekzamenis la proponon por konstruo de nova urbodomo similstila apud la Nacia Muzeo, kiun devis sekvi la plilongigo de Vojo Foria, kie loki multnombrajn vendejojn.

En 1859 oni spektas la restrukturigon de ĉi areo, kiu lasas netuŝitaj la monaĥejajn konstruaĵojn, kaj disdividas la terenon laŭ pecoj destinitaj al rezideja domkonstruado, tiel preterlasinte la ideon pri konstruo de nova urbodomo. Krome, pro la laborplanado, estis malkonstruitaj Pordego Kostantinopolo, la grenfosaĵoj, ebenigante kaj rektigante la dekliv-vojon al Palaco de la la Studoj.

La arkitekturo en fero kaj vitraĵo aperas ekde de la komenco de 1800, reprezentante unu el la plej gravaj aspektoj de la konstruteknikoj, kaj pro la ennoviga graveco kaj pro la ebleco, ke ĉi tekniko garantiadas akiri larĝajn spacojn alireblajn por produktado kaj komerco.

Fero – poste giso – estis utilgata en klasikaj porkulturaj konstruaĵoj tra tuta Eŭropo, ekzemple videblaj fertrabaĵoj utiligitaj en la Marmorpalaco en Sanktpeterburgo – 1768/1772.

En Italujo rimarkindaj estas la galerioj en Milano, en Ĝenovo: Mazzini, en Romo: Colonna, nuntempe nomata Alberto Sordi.

La galerioj estas derivaĵo de traireblaj kovritaj strukturoj, destinitaj ĉefe al celoj komercaj kaj priservaj, kaj ili reprezentas novan arkitekturan modelon, kiu konis larĝan disvastiĝon pro la grandaj internaciaj ekspoziciaj eventoj.

La fina solvo por la Galerio Princo de Napolo en kvartalo Muzeo trovis pravigon ĝuste el tiuj ĉi tendencoj, kaj pro la sukcesa finkonstruo de la Galerio en Milano, lokita en ŝlosila punkto en la urboplano, ĝuste inter la Katedralo kaj Treatro alla Scala. Ĉi galerio funkcias kiel urba vivsalono kun ejoj por la socia vivo, komuna renkontiĝejo kaj komercaj vendejoj.

Ĝis tiu tempo, la strukturrealigoj per fero kaj vitraĵo en Napolo estis sufiĉe limigitaj, kaj celis eskluzive publikan utiligadon, ekzemple: la merkato en S. Pasquale a Chiaia, ĉe Larĝejo Carità, aŭ la publika trairejo interne de Palaco S. Giacomo, aŭ monumentaj kovraĵoj, kiel la kupolo de la Preĝejo S. Francisko el Paola.

La kvartalo Muzeo kaj la Galerio estis finkonstruitaj en 1883, iom antaŭ la ĥolerepidemio, kiu transformos Napolon al nacia kazo, kaj kiun postsekvis la resanigaj laboroj.

galerio Princo de Napolo

galerio Princo de Napolo

En Galerio Princo de Napolo la ĉeesto de aliraj ŝtuparoj determinis ĝian neadekvatan videblecon kaj ĝian neharmoniiĝon kun la ĉirkaŭanta medio. Taŭgas memorigi, ke Galerio Princo de Napolo estis privilegia loko por kunvenoj, sciencaj kongresoj kaj publikaj manifestacioj.

Tie estis ankaŭ pluraj laŭmodaj kafejoj, artmagazenoj, librejoj kaj antikvaĵistaj vendomontrejoj.

Post la Itala Unuiĝo la urba Magistrato proponis konkurson por la plibonigo de la strato kunliganta Placon Mercatello al la Nacia Muzeo, sed la ricevitaj projektoj ofte ne konsideris la gardadon de la historiaj palacoj, kaj sekve ĉi planoj estis malakceptitaj.

Nur en 1862 oni aprobis projekton, kiu antaŭvidis rektan vojon paralelan ĉe la deklivvojo al la Palaco de la Studoj kunliganta la Placon de la Nacia Muzeo kun la nuna Placo de Jesuo Nova.

En 1864 estis starigita la Akademio de Belaj Artoj, kiu kune kun la Nacia Muzeo transdonis al ĉi areo fortan artkarakterizon.

La Akademio de Belaj Artoj reprezentas unu el plej rimarkindaj arkitekturaj verkoj de 1800, kun fasadoj en stilo novrenesanca el tofŝtono prilaborita kaj dekoraciita.

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Tag: , , , , , , , , , , | Lascia un commento

LA URBOPLANDO DE FERDINANDO IV

En 1779 Ferdinando IV dividis la urbon en 12 distriktojn kontrolatajn fare de la Kriminala Juĝista Alta Kortumo kaj ordonis la atribuon de dom-numeroj strato-ŝildoj por pli bona kono de la urbo kaj pli bona kontrolo de la civitanoj. Planada epizodo tre grava okazis en 1781 fare de Francesco Sicuro, kiu post incendio, okupiĝadis pri rekonstruado de Placo Merkato.

Sicuro anstataŭis la lignajn kabanojn per masonitaj butikoj laŭ rektangula skemo kun centre lokita granda ekzedro. La ĉefenirejo estis aranĝita sur la ĉemara vojo, kun la staigo de du grandaj fontanoj.

En 1781 estis ellasita dekreto por la esploro de la Napola konstruĵa situacio. El tio rezultis senkuraĝiga bildo, kie koruptado ĉefroladis kaj akcidentoj kaj lezoj estis tre oftaj, kaj ofte ŝulditaj al domkonstruoj okazantaj dum tro mallonga tempo fare de personoj, kiuj arogis al si konstrupermesojn tute ne posedatajn.

La situacio degeneris ĝis tia punkto. ke oni sugestis la adopton de la konstitucio de Zeno adoptita en la kvina jarcento en Kostantinopolo por redukti misuzojn je alteco. La propono estis malakceptita de la Domo de Sankta Klara, kiu simple agnoskis la kutimojn nedevigajn laŭ la komuna bontrovo.

En tiuj samaj jaroj estis konstruita Sankta Leucio ( pr. Sankta Leŭĉo) proksime Caserta, surbaze de nova modelo de komunuma organizaĵo, fondita sur laboro kaj egaleco. S. Leucio fariĝis parto de la Burbonaj posedaĵoj kaj laŭ la vanvitelli-a plano, ĝi devis esti konektita al la Palaco per longaj rektaj aleoj.

La proprietaĵoj estis pligrandigitaj kaj ekestis la unuaj fabrikoj kaj bienoj. Daŭre plu disvolviĝis la areo danke al la kunalboro kaj setlado de eksterlandaj majstroj, kiuj favoris la evoluon de novaj teknikoj.

En 1779 estis proklamita la Leŭĉa Statuto, de kiu derivadis la konstruo de nova Ferdinandopolo , la nova laborista centro.

Sankta Leŭcio

Sankta Leŭcio

La napola intelektularo plendis pri manko de atento pri la urbon fare de la Reĝo. Vincenzo Ruffo en 1789, publikigis eseon, kie li elmontris la urbajn kaj civitanajn problemojn de la ĉefurbo kaj kiel tiujn oni povintus alfronti. La skribitaĵo estas la sola dokumento verkita en 1700, kiu celas solvi la problemojn de la ĉefurbo.

Ruffo kritikis la urban strukturon de la ekstreme ĥaosaj stratoj kaj rifuzis ajnan urban intervenon antaŭ la Burbona periodo, li kritikis Karlon kaj Ferdinandon pro ties marĝena atento pri la urbocentro mem, kun nesanĝita reto da vojetoj kurbaj kaj mallarĝaj.

Por solvi la urboplanan problemon, Ruffo fiksis kvar bazajn punktojn: enirejoj, vojoj, palacoj kaj konstruaĵoj.

La ĉefaj aliroj al la urbo devus esti placoj regulformaj, el kiuj devis ekiris rektaj stratoj arbo-flankumitaj , tiel kreante juntojn inter la urbocentro kaj la ĉirkaŭa teritorio. Ruffo intencis tiujn punktojn kiel simplajn konsilojn por admistraj aŭtoritatoj kaj esperis, ke iam povos ekesti homo kapabla tion konkretigi.

Vincenzo Ruffo ankaŭ ekzamenis la ekonomian aspekton de sia programo kaj argumentis, ke la bonfaradaj institucioj devus financi la verkon, pli ol “subteni grupojn de malriĉuloj nelaboremaj”, dum la areon por la novaj placoj oni atingus per la malkonstruo de monaĥejoj, se tio estos bezonata.

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Tag: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Lascia un commento

GALERIO UMBERTO I

En la spirito de renoviĝo dum la postĥolera periodo kaj puŝite de la loĝejsituacio, aparta komisiono ekzamenis la eblecon pri tuja realigo de projektoj por la restrukturigo de areoj, kiel ekzemple la kvartalo SanktaBrigida, proksime de la Reĝa Palaco. La konstruaĵoj havis dignan aspekton, sed oni ne povus diri same pri la internoj, en la stratetoj, kiuj trastrekis la centron staradis kadukaj konstruaĵoj je sesetaĝa alteco.

Estis ankaŭ konstruaĵoj je aparta arkitektura intereso kiel la Preĝejo de Sankta Brigida kaj tiu de Sankta Ferdinando. En la kvar projektoj taksitaj fare de la registaro por la urbresanigo, enestis komuna bezono plibonigi la vidaĵon al la teatro Sankta Karlo.

La inĝeniero Alfredo Cottrau en la nomo de moralo kaj higieno, proponis restrukturi la tutan areon, la projekto antaŭvidis la malkonstruon de la Preĝejo de Sankta Ferdinando, kiu laŭ la inĝeniero, estis obstaklo al la larĝigo de la teatro. La propono vekis multajn kritikojn kaj malsukcesis.

Inĝeniero Emanuele Rocco prezentis projekton, kiu antaŭvidis la konstruon de kvar grandaj palacoj kunligitaj de granda galerio el fero kaj vitro ampleksanta 1076 kvadratajn metrojn.

La kvar brakoj je malsama longo, sin sekcantaj, elformis transepton oklateran kovritan de larĝa kupolo. Restis konservitaj la plej gravaj konstruaĵoj kaj flanke de Teatro Sankta Karlo staris ekzedra kolonaro kiu kreu malferman spacon antaŭ la teatro, donante al ĝi pli grandan videblecon .

Dum la ellabora fazo okazis pluraj ŝanĝoj, la laboro plumarŝis rapide kaj en 1892 la urbestro Nicola Amore malfermis la Galerion Umberto I, kaj por la okazo estis aranĝita ekspozicio de artaj, metirilataj kaj industriaj produktoj.

La rapido de konstruado estis influita de la grandaj enspezeblecoj, kiuj koncernis la areon, kiel gravan komercan centron. Krome, kialoj de prestiĝo kaj aspekto puŝis la urbestrojn al rekordtempa realigo, kiel pruvo de siaj administraj kapabloj.

La galerio iĝis simbolo de la burĝa klaso , kontaŭstarante ĉe la urba ĉirkaŭa pejzaĝo, kiu travivadis urĝajn arkitekturajn bezonataĵojn.

Dum longa tempo la galerio estis la vivanta centro de la urbaj kulturo kaj komerco plenumante la funkcion por kiu ĝi estis elpensita.

GALERIO UMBERTO I

GALERIO UMBERTO I

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Tag: , , , , , , , , , , , , , , , , | Lascia un commento

DE FERDINANDO II ĜIS LA ITALA UNUIĜO

Napolo sekvis urban disvolviĝon kiu komenciĝis en la ĉefaj eŭropaj ĉefurboj en la mezo de la deknaŭa jarcento. La rapida apero de scienca progreso kaj la leviĝo de la burĝa klaso markis la procezojn de urba evoluo kaj la procezojn de urbotransformiĝo.

La politiko de Ferdinando adekvatis je la progresoj en la ĉefaj eŭropaj landoj.

Emerĝis la hipotezo krei okcidentan kvartalon – rezidejon burĝ-aristokratan – kaj alian orientan, industrian kaj porlaboristan – kaj startigi la konstruon de ŝose- kaj fervojreto.

En 1839 okazis la kreo de la “Konsilio por urba konstruado”, estis inaŭgurita la unua fervojlinio de Italio: Napolo-Portici, kiu alproksimigis Napolon al Herkulano kaj al la Reĝa Palaco de Portici, tre populara turisma celloko dum la Granda Rondvojaĝo.

En 1840 komencĝis la debato pri la konstruo de la industria distrikto en la oriento, kies grundo estis marĉa kaj malbone taŭgis por la industria evoluo.

La “teknikaj vojaĝoj” fariĝis fundamentaj kiel ĝisdatiga instrumento por lerni pri la urba disvolviĝo en aliaj urboj. En Napolo inter 1840 kaj 1880 estis konstruitaj pluraj urbaj vojaksoj: Aleo Garibaldi, renovigo de la Vojo Toledo, Vojo Duomo kaj Aleo Vittorio Emanuele.

La Aleo Garibaldi estis planita post la konstruo de la fervojo, establante rilaton inter Vojo Foria kaj la Marbordo, trairante la Aragonajn muregojn.

Aleo Vittorio Emanuele estas unu el la plej gravaj itineroj en 1800, elpensita kvazaŭ ia ĉirkaŭvojo en la montetoj. La konstrulaboro de Aleo Maria Teresa, post la Itala Unuiĝo alinomita al Aleo Vittorio Emanuele komenciĝis en 1853 kaj finiĝis en 1873. La kvartalo ĉirkaŭ la Aleo Vittorio Emanuele jam en 1859 rezultis esti aristokrata kaj burĝa

Vojo Duomo estis provo malimpliki la malnovan urboparton kaj permesis rektan aliron al Vojo Marina kaj Vojo Foria. Per milda deklivo eblis solvi la problemon de niveldiferenco inter la tri dekumanoj. Vojo Duomo estas la unua kazo de urba malkonstruo kaj la nura strato ŝanĝanta la planon de la antikva kerno de la urbo.

Vojo Duomo

Vojo Duomo

En 1860 la urba magistarto de Napolo aprobas la laborojn por plilongigo de la Aleo Garibaldi, la kunligon de Aleo Vittorio Emanuele kaj Vojo Toledo kun Vomero-kvartalo.

Estis planita la aranĝo de de la marborda promenejo, izolante la urboparkon kaj establante agrablan promenejon laŭlonge de la marborda areo. Malgraŭ la planado, la laboro iris tre malrapide kaj en kelkaj kazoj neniam kompletigita pro administraj kaj burokrataj malfacilaĵoj, influitaj de la spekulativa sinteno de la entreprenistaj klasoj.

Estis establitaj la “Preskriboj de Arto”, nemalobeeblaj indikoj devigaj por ĉiuj arkitektoj, kio kontribuis formi distingan trajton de la urbaspekto – klasikstila aspekto. Ĉi leĝaro validis ĉirkaŭ 20 jarojn post la Unuiĝo de Italio. Post la Itala Unuiĝo, en Napolo oni spektas la daŭrigon de la laboro komencita aŭ planita dum la antaŭa reĝimo.

Inter 1861 kaj 1871 la higienaj kondiĉoj en la urbo pli kaj pli malboniĝis, ĝis la ĥolerperido en 1884o kaj la posta urbresanigo. La nacia leĝo de 1865 devigis la posedantojn kontribui por plenumi publikajn laborojn; tio estis la unua paŝo por komenci la restrukturad-dinamikon de la urbaj historiaj centroj. En la postaj jaroj sekvos la planoj por “pligrandigo”, “ekspansio”, “plibeligo”.

Per la Itala Unuiĝo komenciĝas la procezo de unuigo de la nacia reto de movebleco, kiu ne povis esti apartigita disde la evoluo de historiaj urbocentroj. En la oriento de Napolo disvolviĝis industria centro, kiu vidis la ĉeeston de fer- ŝtalfabrikoj kaj uzinoj, de ledproduktadaj entreprenoj, de teksaĵ-fabrikantoj krom ceramikejoj.

Ĉi tiu koncentriĝo de produktado kune kun la ĉeesto de la fervoja stacidomo sugestis al la urbregistaro programojn cele al industria kresko de la loko. Samtempe okazis progresema, scienca kaj teknologia evoluo, kiu kondukis al la laŭgrada disvastiĝo de fervojaj trakoj, kaj provoj plani la pludisvolviĝon de la urbo.

El socia vidpunkto oni malkovris definitivan plifirmiĝon de la burĝa kaj entreprenista klaso, kiu determinos la transformon de la grandaj urbaj historiaj centroj. Estos privilegiitaj la konstruo de lokoj por turistoj tranoktejoj kaj servoj, la perfektigo de transportosistemoj, de komercejoj kaj kulturaranĝoj, de amuzejoj, sed ankaŭ la planado de sanflegaj instalaĵoj, de reprezentejoj kaj la tiel nomataj “lokoj de la memoro”.

En suda Italio la teritoria evolu-politikoj, komencitaj dum la Burbona periodo, havis evidentan derivadon el la procezoj entreprenitaj dum la franca jardeko 1806-1815. En 1887 la Napola Komunumo rediskutis la eblecon pri plano por samtempe kaj samritme evoluigi industrion, komercon kaj urboplanadon, samkiel en aliaj italaj urboj.

La komisiono okupiĝanta pri la reguliga planado proponis la kreon de ŝipveturebla kanalo, kiu permesis la transporton de varoj, kaj samtempe solvis la problemon de la areo-resanigo, kun la enfluo maren de la ĉi-lokaj kloak-akvoj. Ĉi akvoj estus enverŝitaj maren je profundo de ĉirkaŭ kvin metroj for de la marsurfaco, permesante la liberan moviĝemon de malpura akvo, ekde ĉiam elemento malsaniga de la loko.

Krom la produktada valoro, estis antaŭviditaj novaj loĝejoj por la laborista klaso.

La reguliga plano por la nova industria distrikto estis aprobita en 1887 kaj enkluzivita, kiel rasaniga laborverko, en la elspezo-buĝeto aprobita per speciala leĝo de 1885.

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Tag: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Lascia un commento

LA URBOPLANADO DE FERDINANDO II

Sub Ferdinando II de Burbono -1830/1859-  okazis iu urboplana evoluo  en Napolo.

La Reĝo elpensis  programon celantan  integri la malnovan kernon kun novaj areoj de ekspansio ekstere de la muregoj, karakterizitan  de serio da trafikrilatoj, kiuj estis esencaj por la kreo de novaj distriktoj.

La ĉefaj areoj de ekspansio estis oriente, temis pri marĉaj lokoj  destinitaj al  industria ekspansio kaj loĝado por laboristoj. La okcidenta areo pli prestiĝis  pro  siaj belaj pejzaĝoj,  kaj pro la nobelaj kaj burĝaj loĝejoj.

La neceso  restrukturi Napolon  koincidis kun la idealoj de  urba plibeligo kaj plibonigo jam komenciĝintaj  en la ĉefaj eŭropaj ĉefurboj. Ekde 1840 okazis la  rebonigo de  Via Foria, la rekonstruo de Via Toledo, kaj la kreo de vojo Duomo. Konkretiĝis la vojstrukturo ĉirkaŭ la malnova centro de la ĉefurbo.

Krom la verkoj jam menciitaj okazis  la pavimigo de vojo Arenaccia, kiu kondukis al rapida konekto kun la marbordo,  krome ĝi  kunligis per  vojakso orienta-okcidenta straton Poggiorerale kun  Vojo Marina. En 1853 Ferdinand II decidis konstrui novan vojon kiu konektu  okcidenton  kun la oriento de la urbo, ĉirkaŭpasante  la kreston de la monteto Sankta Marteno  ĝis  atingo de vojo Chaia.

aleo  Maria Teresa / Vittorio Emanuele

aleo Maria Teresa / Vittorio Emanuele

La irvojon iom pli kompleksan  oni  dividis laŭ  tri partoj, kiuj realiĝis  en malsamaj epokoj.

De Mergellina ĝis Suor Orsola la vojo estis kompletigita ĉirkaŭ 1860, de  Suor  Orsola ĝis  Piazza Mazzini, en 1873 –  kaj fine, la tria  neniam kompletigita parto, kiu devis konduki al Capodimonte.

En 1853 oni  inaŭguris la vojon, proponante al civitanoj la plej belan galerion  en la mondo, vojon,   kies  panorama scenaro estis aparte admirinda. Por la malfermo de la vojo konstruita per  provizoraj laboroj, en malpli ol du monatoj estis dungitaj 1000 laboristoj, kiuj  konstruis ses lignajn pontojn por superi  la malglatan  terenon. La aspekto  pri pejzaĝ-protekto riveliĝis aparte interesa.

Laŭlonge de  la aleo  Maria Teresa estis malpermesite  konstrui domojn,  murojn kaj konstruaĵojn,  kiuj blokis la vidon al la ĉefurbo.

Por la fina sistemigo  de la strato  necesis  atendi plurajn jarojn. La strato estis modifita plurfoje pro  teknikaj konstrupostuloj. Grandan gravecon alprenis la plenaera spaco  antaŭ la preĝejo de Piedigrotta , kiu estis la plej reprezenta loko sur la nova vojo. La inĝenieroj decidis krei grandan placon antaŭ la preĝejo.

Samtempe kun la  sistemigo de la placo oni  pensas pri la pavimigo de la ramploj de sankta Antono en Posillipo kaj la vojo estis plifaciligita per la aldono de multnombraj  almontaj kurbiĝoj, kiuj kondukis al la monaĥejo de Sankta Antono.

Post la konstruo de la unua itala  fervojlinio Napolo-Portici,  Ferdinando II decidis konstruigi novan vojon, kiu  kunigu   Marinella-n kun Pordego  Capuana. La ideo pri  tiu ĉi aleo  akordiĝas kun la temoj rilataj al eŭropaj urboplanoj okcenteskaj kunlige al  fervojaj konstruoj  kaj akiro de novaj terenoj por konstruado burĝaj loĝejoj ĉe  antikvaj muroj kaj fosaĵoj,  kiuj havis neniun  kialon plu ekzisti.

Do projekto estis aprobita kaj poste modifita de la reĝo mem, kiu anatŭvidis  regulan vojplanon je malalta kosto, kaj la kapablon  utiligi grandajn areojn por la konstruo de palacoj. Surbaze de tiuj indikoj, laboroj komenciĝis en Via dei Fossi,  kiuj finiĝis post 1860.

Kelkaj punktoj estis forigitaj dum konstruado kiel:

– Placo  duon-elipsa ĉe la angulo de Vojo Marina.

– Konstruo de la Preĝejo  de la Bona Konsilo ĉe  Pordego Capuana.

Estis finita la konstrudo de la Preĝejo de Sanktuloj Kosmo kaj Damiano, kies projekto estis reviziita plurfoje pro la alta kosto de la konstruĵo. Anstataŭ havi latinan krucon kun tri navoj kaj novklasikaj dekoracioj, estis konstruita preĝejo laŭ longituda plano kun ununura  navo  kaj absido duoncirkla je pli malgrandaj dimensioj  ol tiuj de la komenca projekto.  La nova preĝejo de Sanktuloj Kosmo  kaj Damiano estis malfermita al la publiko en 1851, kaj estis remodifita en la 1900aj jaroj.

Vojo Toledo:

En 1848 okazis  la aranĝo de  Vojo Toledo kun la rekonstrua plibonigo  de la strato. La  longa sekcio estas dividita en 4 partojn. La laboroj  progresis rapide en la unua fazo, post kiam ili suferis serion da interrompoj pro teknikaj problemoj neatenditaj. La fina realigo okazos ĉirkaŭ  la jaro 1860. Oni studadis malsamajn solvojn por igi Vojon Toledo kiel eble plej lineara, kreante pli larĝajn spacojn  laŭ la strato. Unue pro  la eksplicita volo de la suvereno  oni daŭre  plilongigis  la vojakson  ĝis la Nacia Muzeo.

En 1858 oni aranĝis larĝejon kiu iĝis Placo Carità:  kun monumento al Sankta Gaetano.

 larĝejo Carità

larĝejo Carità

La aparteco  de la placo  kaj sekve de la tuta  Vojo Toledo estis la lumigado, por kiu  estis aĉetitaj eksterlande kristalaj globoj. La projektistoj alfrontis unuafoje  la problemon de vojrektigo, la vojsekcio neregula kaŭzadis malfacilaĵon ĉe traveturo al la kaleŝoj, kaj en iuj lokoj ankoraŭ plu staris  la restaĵoj de la  Aragonaj Muregoj.

Grava estas la solvo por enkanaligi kaj forfluigi   akvon, per realigo de  pluraj duarangaj  defluiloj,  kiuj verŝis en la ĉefan  mezan vojkloakon,  konstruitan  dum  la Hispana Vic-regado. Tiu aranĝo permesis al la akvo forflui ĝis la placo trafluante  sub la Preĝejo de Sankta Francisko el  Paola kun  enfluo en la maron proksime ĉe  Placo  Vittoria. Krom la kloako-problemo solviĝis la problemo de provizado de akvo per la konstruo de kanaloj,  kiuj portis enurben  la akvon el  Carmignano.

Por la konservo de la konstruaĵoj laŭlonge de  la vojo estis adoptitaj preskriboj  de Arto kaj en 1851 oni redaktis la regulojn por la plibeligo  de Vojo Toledo. Inter tiuj normoj,  interesaj estas tiuj koncernantaj  la butikajn ŝildojn, kaj la elmontrajn vitrinojn, kiuj  laŭforme kaj laŭkolore kaj laŭ skribanoncoj  devis simili aŭ sami inter si.

Vojo Duomo:

en 1839 okazis  la preparado de projekto por nova vojo, kiu pasante de la centro kunligu la nordon kun la sudo de la urbo. La nova strato almontris serion da placoj korespondaj al la dekumanoj kaj  al la ekstremaj ĉefvojoj, laŭ logiko tipe deknaŭjarcenta. Oni akiris  la vastiĝon de serio de mallarĝaj stratoj kiuj  el la nordo  trastrekis la antikvan  kernon de la urbo ĝis  la sudo.

La konstruo de la vojo, kiu  konduku al la katedralo estos aprobita de la Reĝo, kiu ordonis la pliampleksigon de la malantaŭa flanko de  Preĝejo de Sankta Severo. Ferdinando II indike aŭspiciis  la konstruon de Via Duomo  kaj de la strato pasanta malantaŭ la katedralo, ĉi la lasta estu  aparte larĝa kaj grandioza  kaj estu nomumita Aleo  Ferdinando, kio neniam okazis.

En 1863 komenciĝis la laboroj por  la konstruado de la vojo, sed la necesaj domfaligoj  estis komenciĝintaj  nur en 1860 kun la eksproprietigo de la klerikaj palacoj.

El la dokumentoj aperas, ankaŭ ĉe  la kazo de vojo Duomo,  korektoj kaj indikoj  fare de la Burbona Reĝo kiuj ellaboriĝis kaj dum la projektoredaktado kaj  dum la laborproceso, sed ankaŭ emerĝas,  kiel kutime, la malfacilaĵo  interveni pri ekleziaj proprietaĵoj, kio devige  tuŝas kaj modifas  la finrezultan projektorealiĝon.

Ferdinando II

Ferdinando II

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Lascia un commento

LA HISPANA VIC-REĜLANDO

Don Pedro de Toledo en 1532 alvenis en Napolo kaj trovis dense loĝatan  urbon,  sen kloakoj, kun malbone pavimitaj  vojoj kaj plena de apogstrukturoj.

Don Pedro de Toledo

Don Pedro de Toledo

La reĝo klopodis kontroli tiun situacion per  multnombraj intervenoj;  li ellasis edikton  kun la minaco de financaj punoj por  forigi   kaj  vendostablojn.  En 1534 komenciĝis la pripavimado  de la vojoj.

Oni dume daŭrigis  restaŭradon kaj konstruon  de novaj palacoj. Pro  la daŭra kresko de la  loĝantaro la urbo etendiĝis trans la   muro-cirklon  larĝiĝante en la vilaĝojn Loreto, S.Antonio Abato, Vergini kaj Chiaia.

La ĉeesto de marĉoj en la oriento  kaŭzis la preferon de la  okcidenta areo por  la disvolviĝo de la urbo ,  malgraŭ la  malfacilaĵoj de grundo montspeca. La strato Toledo tanĝis  ĉe la malnova parto de la urbo, dum  sur la okcidenta flanko estis la hispana kvartalo,  kaj  maroflanke  komenciĝis la konstruado de la vic-reĝa palaco.

La projekto  de Don Pedro de Toledo estis la unua kaj sola epizodo pri urboplanada  interveno en la  urbo.

La bezono naskiĝis  pro la daŭra kresko de la loĝantaro de Napolo, kiu havis 155.000 loĝantojn en 1528 kaj atingis   212.000 loĝantojn  en  1547. Post ĉi tiu ekspansio, la Reĝo klopodis  per limigaj leĝoj  malhelpi la urbekspansion  preter la  murocirklon.

Inter la dekkvina kaj deksesa jarcento estis multnombraj ediktoj  malpermesantaj   la larĝiĝon en la vilaĝojn kaj laŭlonge  la monteto de Sankta Marteno. Ĉi tiu urboplana politiko praviĝis per   la malhelpo   migradi el la kamparo al la urbocentro (la kampara senpopoligo endanĝerigis la agrikulturan ekonomion), kaj la neceso protekti la urbon, lasante grandan areon libera  kaj  interne kaj  ekster  la murocirklo.

Ĉi tiu politiko havis tre negativajn  konsekvencojn.  En  la hispana kvartalo kaj en preskaŭ ĉiuj  centraj urbokvartaloj, aldonaj superstrukturoj ŝanĝis la ekzistantajn konstruaĵojn, pliigante la altecon kaj okupante internajn spacojn , kiuj antaŭe  estis verdejoj. La situacio  jam deficita estis  plidifektita de la malekvilibro inter civilaj kaj religiaj konstruaĵoj.

Malekvilibro pliiĝanta post la Reformacio, kiam novaj ordonoj venis al Napolo por bremsi la disvolviĝon de tendencoj luteranaj kaj kalvinismaj. En plenumo de la novaj dispozicioj oni  plu agis por la malkonstruo de la malnovaj palacoj monaĥejaj,  bizancaj kaj  romanikaj,  favore al novaj monaĥejoj arkitekture tre similaj inter si.

Dume la loĝantaro kreskis je konstanta ritmo, en 1614 ĝi sumis je  327.961 loĝantoj , kaj en la mezo de 1600 iĝis  425.000. Post la pesto de 1656 la loĝantaro malpliiĝis draste atinginte  140.000 loĝantojn.

Eĉ ne post la pestepidemio  estis trafitaj decidoj por plibonigi la  urbon , signo, ke la vivkondiĉoj de la napola popolo estis indiferentaj al la hispanaj aŭtoritatoj.

En la fruaj jaroj de  1600 oni klopodis sciigi al Filipo III la situacion en kiu  troviĝis Napolo kaj pri  la volo de Napolanoj forlasi la urbon serĉante lokon por doni al si hejmon, se la reĝo ne decidu interveni.

Anstataŭ analizi la kialojn de tiaj petoj, la reĝo agis pro intereso, por ke la farmistoj ne forlasu sian landon, kaj sekve ne pagos impostojn, li komencis ellasi konstrupermesojn.
Kiu estis konstruinta kun regula permesilo ne estus monpunita, kiu malobeis la antaŭan malpermeson, devis pagi 5% de la valoro de la konstruaĵo.

Por ricevi la konstrupermeson oni devis pagi 10procentan imposton pri la valoro de la konstruaĵo.

Farante tiel Filipo III klopodis havi pli da  kontrolo pri la  konstruaĵoj , sed la kresko de loĝantaro kaj la bezono de loĝejoj  estis pli fortaj ol ajna limigo.

Tia kontraŭleĝa karakterizo kondukis al fuŝa konstrukapablo  en la vilaĝoj, dum interne de la urbomuroj, la domoj atingis impresan altecon bildigante tiun urban strukturon, kiu restos neŝanĝita ĝis la deknaŭa jarcento.

La vic-reĝo rajtigadis la konstruon de domoj nur post pago de impostoj,  senigante la  plej malaltajn klasojn je la ebleco konstruadi, kaj ordonis la plej kompletan subpremon, malgraŭ la civitanoj plu  konstruadis hejmojn kontraŭleĝe.

Kun Filipo III pliiĝas la malekvilibro inter civila kaj monaĥeja konstruaĵo, ĉar la konstrupermesoj estis donitaj kun facileco al la monaĥejoj, pro la fakto, ke  la reĝa povo  bezonadis la financan  kaj moralan subtenon de la monaĥa komunumo por solidigi sian aŭtoritaton.

La pleba  loĝantaro rezultis eĉ pli trafita  per ĉi tiu agmaniero, ĉar  la mono amasigita de la pastroj ne nur restis neuzata  en produktiva investo, sed ĝi  estis plejparte sendita al la Papa ŝtato.

En la fruaj jaroj de  1700 estis analizitaj faktoroj,  kiuj influe markis  la urbon dum la hispana epoko, kaj aperis tute novaj faktoroj kiel registara apatio, korupteco de juĝistoj, persekutado far  la impostista sistemo  kontraŭ la malriĉa parto de la loĝantaro.

La rezulto de la hispana secesio-milito  provokis la finon de la Vic-reĝlando parte solvante  la jarlongajn eventimplikaĵojn.

La  7an de julio 1707 Grafo Duan eniris la urbon estrante  la trupojn de la imperia armeo kaj estis enoficigita kiel la  unua Aŭstra Vic-reĝo.

Categorie: Esperanto, Urboplanado | Lascia un commento

Blog su WordPress.com.